Giới thiệu Tập 6, Số 1 năm 2026: Triết học và Thần học Công Giáo
Tạp chí Khoa Học Công Giáo và Đời Sống trân trọng giới thiệu Tập 6, Số 1 năm 2026, với chủ đề “Triết học và Thần học Công Giáo”. Toàn bộ số báo quy tụ tám bài nghiên cứu, trải dài từ thần học về sự chết, triết học nghệ thuật, triết học chính trị, hữu thể luận về con người, linh đạo lữ hành, mỹ học hiện đại, tự do nội tâm, đến triết lý giáo dục khai phóng. Điểm nổi bật của số này là sự gặp gỡ giữa truyền thống tư tưởng Công Giáo và những vấn đề triết học hiện đại. Các tác giả không chỉ trình bày lại tư tưởng của các nhà tư tưởng lớn như Thomas Aquinas, Heidegger, Rawls, Rosenzweig, Walter Benjamin, Berdyaev và John Henry Newman, mà còn đặt các tư tưởng ấy vào đối thoại với đời sống đức tin, phẩm giá con người, công bình xã hội, nghệ thuật, giáo dục và hành trình thiêng liêng của người tín hữu hôm nay.
Bài viết của Lm. Antôn Quang T. Phạm, SVD, Thomas Aquinas on the End of Life and the Cultivation of Virtues, mở đầu số tạp chí bằng một suy tư thần học sâu sắc về đau khổ, cái chết và định mệnh con người theo tư tưởng Thomas Aquinas. Tác giả trình bày cái chết như sự tách rời linh hồn khỏi thân xác, đồng thời nhấn mạnh niềm hy vọng Kitô giáo vào sự phục sinh và sự đoàn tụ sau hết của linh hồn với thân xác trong vinh quang. Bài viết cho thấy việc đối diện với cái chết không chỉ là một vấn đề sinh học hay cảm xúc, mà còn là một tiến trình thiêng liêng đòi hỏi con người trau dồi các nhân đức, đặc biệt là đức Tin, đức Cậy và đức Mến.
Bài viết của Lm. Bartolomeo Nguyễn Anh Huy, S.J., Vấn Nạn Nghệ Thuật Trong Giảng Trình: Cội Nguồn Tác Phẩm Nghệ Thuật Của Martin Heidegger, đi vào một trong những chủ đề quan trọng của mỹ học hiện đại: nghệ thuật như nơi chân lý của hữu thể được khai mở. Qua phương pháp phân tích văn bản theo hướng hiện tượng luận–khải nghĩa, tác giả cho thấy nghệ phẩm không chỉ là đối tượng thưởng ngoạn thẩm mỹ, mà còn là một biến cố hữu thể học, nơi chân lý “tự đặt mình vào tác phẩm.” Bài viết góp phần mở rộng cách hiểu về nghệ thuật như một không gian của tự do, cư lưu và đồng-tham-dự vào chân lý.
Trong bài Tự do và bình đẳng trong lý thuyết Công bình của John Rawls: Một phản tỉnh về chúng xét từ Thông điệp Fratelli Tutti, Phêrô Phan Văn Cương, S.J. phân tích mối tương quan giữa tự do và bình đẳng trong lý thuyết công bình của Rawls, đặc biệt qua các khái niệm như vị thế ban đầu, bức màn vô minh, tự do căn bản, bình đẳng cơ hội công bằng và nguyên tắc khác biệt. Khi đặt Rawls trong đối thoại với Fratelli Tutti, bài viết mở rộng công bình từ phạm vi phân phối thể chế sang chiều kích huynh đệ, liên đới và trách nhiệm liên vị. Đây là một đóng góp đáng chú ý cho các thảo luận về công bình xã hội trong bối cảnh các xã hội đa nguyên hiện nay.
Bài viết của Anthony Nguyễn Phượng Hoàng, S.J., Metaethics – một hướng lối phân tích hữu thể luận về con người trong tác phẩm Ngôi Sao Cứu Độ của Franz Rosenzweig, đưa độc giả vào một không gian triết học phức tạp nhưng giàu chiều sâu. Tác giả trình bày “tư duy mới” của Rosenzweig như một nỗ lực vượt qua các hệ thống triết học khép kín, đặc biệt là khuynh hướng giản lược con người trong các mô hình trừu tượng. Qua phân tích Thiên Chúa, thế giới và con người như ba yếu tố bất khả giản lược, bài viết nhấn mạnh rằng con người vừa hữu hạn vừa vô hạn, vừa là cái tôi cá vị vừa là chủ thể sống trong tương quan với Thiên Chúa.
Bài viết của Maria Võ Diễm Trinh, FMA, Bước Lữ Hành Của Người Tín Hữu Xưa Và Nay: Nhìn lại để bước tiếp và bước tới, đem đến một suy tư Kinh Thánh và linh đạo về đời sống người tín hữu như một cuộc lữ hành. Dựa trên nhóm Thánh vịnh lên Đền, đặc biệt là Thánh vịnh 120–134, tác giả cho thấy hành trình đức tin không chỉ là sự di chuyển trong không gian hay thời gian, mà là kinh nghiệm gặp gỡ Đấng mà người tín hữu tin tưởng, hy vọng và yêu mến. Trong bối cảnh Năm Thánh 2025 sắp khép lại, bài viết gợi mở cách nhìn lại quá khứ để can đảm bước tiếp trong niềm hy vọng.
Bài viết của JB Nguyễn Phi Long, S.J., Khái Niệm Aura trong Tác Phẩm Nghệ Thuật trong Thời Đại Sản Xuất Hàng Loạt của Walter Benjamin, phân tích một khái niệm trung tâm trong mỹ học hiện đại: aura. Tác giả cho thấy aura không chỉ là phẩm chất riêng của tác phẩm nghệ thuật, mà còn là dấu ấn độc nhất của sự hiện hữu “ở đây và lúc này.” Khi kỹ thuật sao chép, nhiếp ảnh, điện ảnh và truyền thông hiện đại phát triển, kinh nghiệm thẩm mỹ của con người cũng thay đổi. Bài viết giúp độc giả suy nghĩ lại về giá trị của tính độc nhất, sự hiện diện và chiều sâu cảm nghiệm trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi sao chép và sản xuất hàng loạt.
Trong bài Tư Duy Nô Lệ và Tư Duy Tự Do theo Quan Điểm của Nicolai Alexandrovich Berdyaev, Fx.m Trần Văn Cương, S.J. phân tích hai hình thái tư duy đối lập: tư duy nô lệ và tư duy tự do. Theo cách trình bày của tác giả, tư duy nô lệ xuất hiện khi con người bị khách thể hóa và lệ thuộc vào các giá trị bên ngoài như quyền lực, xã hội, đám đông, tôn giáo bị hình thức hóa hoặc chính cái tôi vị kỷ. Ngược lại, tư duy tự do đưa con người trở về chiều sâu nội tâm, khẳng định phẩm giá cá vị và khả năng sống như một chủ thể độc đáo. Bài viết có giá trị đặc biệt trong việc khơi lại câu hỏi về tự do nội tâm, nhân vị và sự giải phóng con người trong đời sống hiện đại.
Khép lại số tạp chí là bài viết của Joseph Trần Xuân Mỹ, S.J., Tính thống nhất của tri thức như là nền tảng cho triết lý giáo dục khai phóng theo John Henry Newman. Bài viết nhấn mạnh rằng tri thức không chỉ có giá trị công cụ hay thực dụng, mà còn có giá trị tự thân trong việc khai mở và đào luyện tâm trí con người. Dựa trên tư tưởng Newman và hình ảnh “vòng tròn tri thức,” tác giả cho thấy mỗi ngành học đều có vai trò riêng trong việc tiếp cận chân lý, nhưng cần được liên kết hài hòa trong một viễn tượng toàn diện. Đây là một đóng góp quan trọng cho việc suy tư về giáo dục đại học, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục ngày nay dễ bị thu hẹp vào tính hiệu quả, kỹ năng và tính ứng dụng trước mắt.
Nhìn chung, các bài viết trong số này cùng gặp nhau ở một mối quan tâm nền tảng: con người là ai, sống để làm gì, và được mời gọi hướng về đâu trong tương quan với chân lý, Thiên Chúa, tha nhân và thế giới? Từ Thomas Aquinas đến Newman, từ Heidegger đến Benjamin, từ Rawls đến Berdyaev, từ Rosenzweig đến các Thánh vịnh lên Đền, số tạp chí này mở ra một hành trình trí tuệ và thiêng liêng phong phú.
Trước hết, số tạp chí nhắc chúng ta rằng triết học và thần học không phải là những lãnh vực xa rời đời sống, nhưng là những cách thức giúp con người đọc sâu hơn các kinh nghiệm căn bản: đau khổ, cái chết, tự do, công bình, nghệ thuật, giáo dục, lữ hành và niềm hy vọng. Cái chết được nhìn dưới ánh sáng cứu độ; nghệ thuật được hiểu như nơi chân lý khai mở; công bình xã hội được soi sáng bởi tình huynh đệ; giáo dục được tái định vị như sự đào luyện toàn diện con người.
Thứ hai, các bài viết cho thấy một bài học quan trọng về phẩm giá và tính độc đáo của con người. Con người không thể bị giản lược thành một đơn vị xã hội, một chức năng kinh tế, một dữ liệu sinh học hay một khái niệm trừu tượng. Dù được tiếp cận từ Aquinas, Rosenzweig, Berdyaev hay Newman, con người vẫn hiện lên như một hữu thể có chiều sâu nội tâm, có tự do, có khả năng hướng về chân lý, và có ơn gọi sống trong tương quan với Thiên Chúa và tha nhân.
Thứ ba, số tạp chí mời gọi độc giả tái khám phá vai trò của truyền thống trong việc đối thoại với hiện đại. Các bài viết không dừng lại ở việc trình bày tư tưởng cổ điển hay hiện đại, nhưng đặt các tư tưởng ấy vào các vấn đề đương đại: an tử và chăm sóc cuối đời, khủng hoảng công bình xã hội, sản xuất hàng loạt và truyền thông kỹ thuật, giáo dục thực dụng, đánh mất tự do nội tâm, và hành trình đức tin trong bối cảnh hôm nay.
Từ các đóng góp của số này, có thể gợi mở một số định hướng nghiên cứu tiếp theo cho Tạp chí Khoa Học Công Giáo và Đời Sống. Một là, cần tiếp tục phát triển các nghiên cứu liên ngành giữa triết học, thần học, giáo dục, mỹ học và khoa học xã hội. Những chủ đề như phẩm giá con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo, đạo đức sinh học, công bình xã hội, giáo dục khai phóng, đời sống thiêng liêng và truyền thông kỹ thuật số có thể trở thành những hướng nghiên cứu giàu tiềm năng. Hai là, các nghiên cứu tương lai có thể khai triển sâu hơn tư tưởng Công Giáo trong bối cảnh Việt Nam và châu Á. Việc đối thoại giữa truyền thống Công Giáo, văn hóa Việt Nam, linh đạo Dòng Tên, giáo dục nhân bản và các vấn đề xã hội đương đại sẽ giúp tạp chí đóng góp rõ nét hơn vào đời sống học thuật và mục vụ tại Việt Nam. Ba là, số tạp chí này cũng gợi ý nhu cầu phát triển các bài nghiên cứu có tính ứng dụng mục vụ và giáo dục. Chẳng hạn, tư tưởng của Aquinas về cái chết có thể được mở rộng sang chăm sóc mục vụ bệnh nhân; tư tưởng Newman có thể được vận dụng trong mô hình giáo dục Công Giáo; Rawls và Fratelli Tutti có thể được dùng để thảo luận về công bình, liên đới và chính sách xã hội; Benjamin và Heidegger có thể mở ra các nghiên cứu về nghệ thuật, truyền thông và văn hóa kỹ thuật số.
Số Tập 6, Số 1 năm 2026 là một nỗ lực học thuật đáng trân trọng của các tác giả, những người đã đem đến các bài nghiên cứu nghiêm túc, giàu chiều sâu và có khả năng gợi mở đối thoại giữa đức tin và lý trí. Đặc biệt, sự hiện diện của nhiều tác giả thuộc Dòng Tên và các cơ sở đào tạo thần học quốc tế cho thấy tinh thần học thuật năng động, liên văn hóa và liên ngành của số báo này.
Cần ghi nhận vai trò quan trọng của Học Viện Thánh Giuse Dòng Tên, Việt Nam, không chỉ như một cơ sở đào tạo triết học và thần học, mà còn như một môi trường nuôi dưỡng nghiên cứu, đối thoại trí thức và thao thức phục vụ Giáo hội cũng như xã hội. Đồng thời, Ban Biên tập Tạp chí Khoa Học Công Giáo và Đời Sống đã góp phần quan trọng trong việc kiến tạo một diễn đàn học thuật Công Giáo nghiêm túc, nơi các nghiên cứu triết học, thần học, giáo dục, văn hóa và đời sống đức tin có thể gặp gỡ, đối thoại và phát triển.
Có thể nói, số tạp chí này không chỉ là một tuyển tập các bài nghiên cứu riêng lẻ, mà còn là một lời mời gọi: hãy tiếp tục suy tư, đối thoại và nghiên cứu để làm sáng tỏ hơn căn tính con người, chiều sâu của đức tin, giá trị của tri thức và trách nhiệm của người Kitô hữu trong thế giới hôm nay.
Trận trọng cảm ơn quý đọc giả
PGS. TS. Giuse Phạm Vũ Phi Hổ
Tổng Biên Tập
